Nawet najlepiej działająca spółka może dojść do momentu, w którym wspólnicy inaczej widzą jej przyszłość. Wielu przedsiębiorców uważa wtedy, że jedynym wyjściem jest zamknięcie firmy i rozliczenie majątku. Polskie prawo daje jednak także inne rozwiązanie: podział spółki. Często pozwala on zachować to, co przez lata udało się zbudować.
Kiedy wspólnicy decydują się na rozstanie?
Powody rozstania rzadko wynikają z jednego zdarzenia. Najczęściej zdarza się to wtedy, gdy:
- wspólnicy chcą rozwijać firmę w innych kierunkach, np. jeden stawia na ekspansję zagraniczną, a drugi na umocnienie pozycji na rynku lokalnym,
- spółka prowadzi kilka niezależnych linii biznesowych, które łatwiej rozwijać osobno,
- pojawiają się konflikty dotyczące zarządzania, podziału zysków lub inwestycji,
- jeden ze wspólników planuje sukcesję albo przekazanie biznesu rodzinie,
- jedną część działalności trzeba oddzielić od ryzyka związanego z inną, np. przed wejściem inwestora.
W każdej z tych sytuacji wspólnicy muszą zdecydować, czy zakończyć działalność, czy przekształcić ją tak, żeby każdy mógł dalej działać samodzielnie.
Czym różni się podział spółki od jej likwidacji?
Likwidacja kończy byt prawny spółki. Zaczyna się od uchwały wspólników i powołania likwidatorów. Ich zadaniem jest zakończyć bieżące sprawy, ściągnąć wierzytelności, spłacić zobowiązania i spieniężyć majątek. W spółce z o.o. likwidatorzy ogłaszają otwarcie likwidacji i wzywają wierzycieli do zgłaszania roszczeń. Majątek, który zostanie po spłacie długów, można podzielić między wspólników dopiero po sześciu miesiącach od tego ogłoszenia. Na koniec spółka jest wykreślana z rejestru. Kontrakty, relacje z klientami, zezwolenia i rozpoznawalna marka w praktyce przestają istnieć.
Podział spółki działa inaczej. Majątek nie jest wyprzedawany, tylko przechodzi na inne spółki w drodze sukcesji uniwersalnej. Oznacza to, że spółki przejmujące lub nowo zawiązane z mocy prawa wstępują w prawa i obowiązki spółki dzielonej w zakresie określonym w planie podziału. Działalność trwa bez przerwy, a wspólnicy otrzymują udziały lub akcje w spółkach, które ją kontynuują. Trzeba pamiętać, że podziału nie można przeprowadzić w spółce w likwidacji, która zaczęła już dzielić majątek między wspólników. Dlatego decyzję warto podjąć odpowiednio wcześnie.
Jakie są podstawowe sposoby podziału?
Kodeks spółek handlowych przewiduje kilka sposobów podziału spółek kapitałowych:
- Podział przez przejęcie – cały majątek spółki dzielonej przechodzi na inne, już istniejące spółki, a spółka dzielona przestaje istnieć bez likwidacji.
- Podział przez zawiązanie nowych spółek – majątek przechodzi na nowo utworzone spółki. To popularne rozwiązanie, gdy każdy wspólnik chce mieć własny podmiot.
- Podział przez przejęcie i zawiązanie nowej spółki – połączenie obu powyższych sposobów.
- Podział przez wydzielenie – na inną spółkę przechodzi tylko część majątku, a spółka dzielona działa dalej. Udziały w spółce przejmującej obejmują wspólnicy spółki dzielonej.
- Podział przez wyodrębnienie – nowy sposób, wprowadzony reformą z 2023 r. Część majątku trafia do nowo zawiązanej spółki, ale jej udziały lub akcje obejmuje sama spółka dzielona. W ten sposób powstaje struktura holdingowa.
Każdy z tych sposobów wymaga przygotowania planu podziału. Plan określa m.in. stosunek wymiany udziałów i dokładny opis składników majątku przypisanych poszczególnym spółkom. Plan zwykle bada biegły rewident, ale jeśli zgodzą się na to wszyscy wspólnicy każdej spółki uczestniczącej w podziale, z badania można zrezygnować. Następnie wspólnicy podejmują uchwały, a cały proces kończy się wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego.
Jakie korzyści daje podział zamiast zamknięcia działalności?
Najważniejsza korzyść to zachowanie ciągłości biznesu. Umowy z kontrahentami, prawa majątkowe, a w wielu przypadkach także zezwolenia i koncesje przechodzą na nowe podmioty bez renegocjacji i bez ryzyka utraty klientów. Pracownicy przypisanej części zakładu pracy na ogół przechodzą do nowego pracodawcy na zasadach przejścia zakładu pracy.
Ważne są też podatki. Przy likwidacji przekazanie majątku wspólnikom zwykle powoduje obowiązek podatkowy. Podział może być neutralny podatkowo, jeśli przenoszony majątek, a w przypadku wydzielenia także majątek, który zostaje w spółce, stanowi zorganizowaną część przedsiębiorstwa, a sama operacja ma uzasadnienie gospodarcze. Niespełnienie tych warunków może sprawić, że neutralność nie będzie przysługiwać. Dlatego strukturę transakcji trzeba dokładnie przeanalizować przed jej rozpoczęciem.
Podział jest też zwykle szybszy niż likwidacja, bo nie ma obowiązkowego okresu oczekiwania na roszczenia wierzycieli. Pozwala wreszcie elastycznie dopasować nową strukturę do planów wspólników: każdy może przejąć tę część działalności, którą chce dalej rozwijać.
Dlaczego warto przeprowadzić proces z doświadczonym prawnikiem?
Podział spółki to skomplikowana procedura, w której błąd na jednym etapie może zablokować cały proces. Najwięcej trudności sprawia zwykle precyzyjne przypisanie składników majątku w planie podziału. Składniki pominięte lub opisane niejasno mogą stać się źródłem sporów, a spółki mogą odpowiadać solidarnie za zobowiązania przypisane w planie innej spółce. Prawnik pomoże też wybrać sposób podziału najlepiej dopasowany do celów wspólników, przygotuje dokumenty korporacyjne, przeprowadzi zgłoszenie i obowiązkowe ogłoszenia, a także zadba o ochronę interesów wierzycieli i wspólników mniejszościowych.
Liczy się też doświadczenie w kontaktach z sądem rejestrowym. Podział spółek w Warszawie wymaga współpracy z wydziałami gospodarczymi KRS Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy, które rozpatrują bardzo dużo wniosków. Starannie przygotowana dokumentacja zmniejsza więc ryzyko wezwań do uzupełnienia braków i opóźnień. Kancelaria, która łączy wiedzę z zakresu prawa spółek i podatków, przeprowadzi wspólników przez cały proces tak, żeby rozstanie nie zaszkodziło biznesowi.
Rozstanie wspólników nie musi więc oznaczać końca firmy. Dobrze zaplanowany podział pozwala każdemu z nich pójść własną drogą i zabrać ze sobą to, co wcześniej zbudowali razem.